Skip to main content

Omstaanders

Je hebt het ongetwijfeld al eens gehoord of gezien: op straat krijgt iemand vulgaire opmerkingen naar het hoofd geslingerd, een vriend gedraagt zich net iets te affectief, een collega krijgt steevast te maken met aangebrande ‘mopjes’. Ook jij kan als voorbijganger, kennis, collega of vriend(in) tussenkomen bij seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Weet dat jouw impact als omstaander vaak groter is dan verwacht: je roept een halt toe aan gedrag dat niet oké is, zorgt ervoor dat een situatie niet escaleert en toont aan het slachtoffer dat die er niet alleen voor staat.

ZIJkant gelooft dat iedereen iets kan doen.

De vijf A’s

Reageren is echter niet altijd simpel en kan vaak beangstigend aanvoelen. Je eigen veiligheid staat eerst en vooral altijd voorop. Zelfs als je wil reageren of tussenkomen weet je misschien niet goed hoe. Je staat daar zeker niet alleen in. Bijna de helft van mensen die willen reageren, weet niet goed hoe.

De vijf A’s zijn vijf verschillende technieken die omstaanders kunnen hanteren om in te grijpen bij (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. Ze werden door Sensoa gedestilleerd uit internationale wetenschappelijke literatuur en vormen de rode draad doorheen onze omstaandertrainingen.

Afhankelijk van de situatie en je inschatting kan je verschillende A’s inzetten of door elkaar gebruiken. Oefening baart kunst. Hoe vaker je tussenkomt, hoe meer technieken je onder de knie krijgt en anderen inspireert.

De eerste A ‘anderen betrekken’, is een goede tactiek als je je minder veilig voelt om alleen in een situatie tussen te komen. Door een andere omstaander of verantwoordelijke (denk aan: barpersoneel, een buschauffeur of zelfs de politie) te betrekken sta je samen sterker en loop je zelf minder gevaar om in een onveilige situatie te belanden.

Voorbeeld: Je ziet dat een meisje in een café wordt betast door een dronken man. Aan de lichaamstaal van het meisje is duidelijk te zien dat dit ongewenst is. Omdat je schrik hebt voor een agressieve reactie van de dader, beslis je om het barpersoneel erbij te betrekken.

Met deze actie trek je de aandacht naar jezelf of iets anders terwijl je het slachtoffer toont dat die er niet alleen voor staat. Wanneer je merkt dat iemand zich in een situatie bevindt die grensoverschrijdend is, kan je bijvoorbeeld tussenkomen door te vragen of ze toevallig je gsm gevonden hebben, of ze je kunnen helpen met een wegbeschrijving… Je kan ook doen alsof je het slachtoffer kent: “Hey, lang geleden, hoe is het met jou?”

Voorbeeld: Een jongere persoon zit op de bus. Achteraan maakt een groepje pesterige opmerkingen en je voelt dat ze dichterbij willen komen. Je gaat naast de jongere zitten en begint een praatje, alsof je deze persoon kent.

Afhankelijk van de situatie en (al dan niet) je relatie met de dader of het slachtoffer, kan je proberen om één van de twee personen af te zonderen. Zo vermijd je een escalatie en geef je het slachtoffer de ruimte om te ontkomen aan het ongewenst gedrag. Je plaatst jezelf tussen hen in en zegt bijvoorbeeld: “Kan je me even tonen waar het toilet is?” of “Gaan we even een luchtje scheppen?”

Voorbeeld: Tijdens de lunchpauze met collega’s is er een van je collega’s die voortdurend over porno praat en aan een andere verlegen collega blijft vragen welke porno deze het liefste ziet. Je merkt dat die niet gediend is met de vraag en zegt: “kom je even mee een drankje halen uit de automaat?”

Deze actie vraagt nogal wat lef, maar is zeer efficiënt omdat je meteen het grensoverschrijdend gedrag zichtbaar maakt. In plaats van de aandacht af te leiden richt je de aandacht net op wat er aan het gebeuren is. Je kan zowel het slachtoffer aanspreken en vragen of alles oké is en of je iets kan doen, als de pleger aanspreken op diens gedrag en aangeven dat dit niet oké is: “Hey, ik zie dat deze persoon jouw gedrag niet aangenaam vindt. Zou je hiermee kunnen stoppen?”

Voorbeeld: Het is nieuwjaarsavond, een van je vrienden blijft voor de volledige groep maar grapjes maken over de onthullende outfit van die ene vriendin, die er duidelijk ook ongemakkelijk van wordt. Jij komt tussen en geeft aan dat de lol er nu wel af is.

Indien je je in een situatie bevindt waarbij het nogal moeilijk is om anderen te betrekken maar je toch iets wilt doen, is aanwezig blijven een goede optie. Zo breng je jezelf niet in gevaar en hou je toch mee een oogje in het zeil.

Voorbeeld: Op straat wordt een vrouw ’s avonds laat gevolgd en aangesproken door een voorbijganger. Je hebt schrik om tussen te komen en blijft op een afstand in de buurt om mee de situatie verder op te volgen. Van zodra je ziet dat de vrouw op de bus stapt en de man weggaat, fiets je verder.

Omstaandertraining

Hoe kan je tussenkomen als omstaander van seksueel grensoverschrijdend gedrag? In deze vorming – die inhoudelijk mee werd ontwikkeld door Sensoa en Keertij – en gegeven wordt door ZIJkant staan we stil bij (het herkennen van) seksueel grensoverschrijdend gedrag en bij het belang van ingrijpen. De 5 A’s als technieken om in te grijpen worden aan de hand van casussen ingeoefend. Daarbij wordt ook duidelijk gemaakt dat je eigen veiligheid steeds voorop staat.

Prijzen (excl. verplaatsingskosten) voor een training (steeds twee begeleiders):

– Non-profitorganisatie: 300 euro
– Profitorganisatie: 1.200 euro

 

Interesse? Neem contact op met info@zijkant.be.

Mythes over seksueel grensoverschrijdend gedrag doorprikt

Er bestaan nog heel wat fabels over seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Mythe 1: De dader is een onbekende

Heel vaak denken we dat de dader van seksueel grensoverschrijdend gedrag een onbekende is. Niets is minder waar: in bijna de helft van de gevallen is de dader de (ex)-partner van het slachtoffer (46,7%). In andere gevallen gaat het over een kennis (17,9%), een collega of medestudent (10,4%), een vriend(in) (7,8%) of een familielid of huisgenoot (4%). Slechts in 14,2% van de gevallen is de dader een onbekende, dit is bij mannelijke slachtoffers bijna dubbel zo vaak het geval als bij vrouwen.

Bron: Sexpert-onderzoek Sensoa

Mythe 2: De daders zijn altijd mannen

Eén derde van de daders van seksueel grensoverschrijdend bij mannen is vrouw. Vooral mannen gaan over de grens, maar er zijn zeker ook vrouwen en meisjes die grensoverschrijdend gedrag plegen. De meeste daders naar mannelijke slachtoffers toe, zijn evenwel nog altijd mannen.

Bron: Sexpert-onderzoek Sensoa

Mythe 3: Slachtoffers die meewerken, stemmen in

We denken vaak dat slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag wel zullen wegvluchten, en als dat niet kan, zullen vechten of tegenspartelen. Toch zijn er veel slachtoffers die bevriezen of de situatie ondergaan (fawn).

Geen enkele van deze reacties is een foute reactie. Ze komt onbewust uit ons reptielenbrein dat geactiveerd wordt als we in overlevingsmodus zitten.

Ook als een slachtoffer niet protesteert tijdens seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft dit niets te maken met het feit of dit gedrag al dan niet gewenst is. Slachtoffers stemmen soms in om sneller van het seksueel grensoverschrijdend gedrag af te zijn.

Bron: #Ijustfroze-campagne van Rape Crisis Schotland

City Confessions

(Straat)intimidatie is geen spel. Maar door te spelen kan je er wel over praten. Het interactieve bordspel City Confessions bespreekt seksueel grensoverschrijdend gedrag in de (semi-) publieke ruimte en reikt omstaandertechnieken aan.

Lees meer over City Confessions ••