Waarom 8 maart?

In 1911 werd de vrouwendag internationaal voor het eerst gevierd. Aanvankelijk viel deze dag op verschillende data, maar in 1922 werd 8 maart gekozen als vaste datum. Er bestaan verschillende mogelijke verklaringen hiervoor. Een gangbare westerse lezing is dat 8 maart terug te voeren is tot de stakingen van textielarbeidsters in New York op 8 maart 1908. Zij gingen de straat op om te demonstreren tegen onder meer de lange werktijden, de lage lonen en de slechte werkomstandigheden. Maar het is mogelijk dat deze verklaring voor de keuze van 8 maart pas in de jaren vijftig van de twintigste eeuw is ontstaan. In volle Koude Oorlog kon toch moeilijk de eer aan een communistisch land gegeven worden? 8 maart zou namelijk ook kunnen verwijzen naar de grote vrouwenstaking en demonstratie op 8 maart 1917 in Sint-Petersburg.

De lange weg naar Internationale Vrouwendag…

De Eerste Internationale Socialistische Vrouwenconferentie (1907)

Bij de ‘Tweede Internationale’ (een internationale organisatie van socialistische arbeiders met als doel internationale solidariteit) in 1889 in Parijs was Clara Zetkin (1857-1933) aanwezig als vertegenwoordigster van de Duitse socialistische partij. Zij wees er voortdurend op dat socialisme zonder vrouwen niet zou kunnen bestaan en dat mannen samen met vrouwen voor vrouwenrechten moesten strijden. Ook in eigen land streed zij voor vrouwenrechten als onderdeel van de klassenstrijd. Omdat zij geen gehoor vond, nam zij het initiatief tot een socialistische vrouwenbeweging. Vele jaren was ze redactrice van het Duitse socialistische vrouwenblad ‘Die Gleichheit’. Ze vond dat vrouwen ook internationaal gezien meer invloed  moesten kunnen uitoefenen op de socialistische partijen. Door haar toedoen kwamen in 1906 in Mannheim socialistische vrouwen uit een groot aantal Europese landen bij elkaar om een internationale bijeenkomst voor te bereiden. Zo werd in 1907 in Stuttgart de eerste internationale vrouwenconferentie gehouden, een dag voor de Tweede Internationale. Op deze eerste conferentie werd een resolutie aangenomen om de volgende dag bij de Tweede Internationale een motie in te dienen waarin de aangesloten partijen zich verplichtten zowel voor mannenkiesrecht als voor vrouwenkiesrecht te strijden. Deze motie werd aangenomen.

De Tweede Internationale Socialistische Vrouwenconferentie (1910)

In 1910 werd in Kopenhagen de tweede vrouwenconferentie gehouden. Omdat de socialistische partijen zich in de praktijk niet erg bleken in te zetten voor het vrouwenkiesrecht, werd gezocht naar een middel om meer vrouwen bij de strijd te betrekken. Op voorstel van Clara Zetkin werd afgesproken om ieder jaar een internationale vrouwendag  te houden met de bijhorende propaganda, demonstraties en vergaderingen. Op die dag zou onder andere voor het algemeen vrouwenkiesrecht gepleit worden. Het Internationale Vrouwensecretariaat zou de gekozen dag -aanvankelijk was er nog geen vaste datum – bekend maken aan de partijbesturen, die op hun beurt dan de vrouwendag  zouden uitroepen. En zo gebeurde.

Ten tijde van de 1ste wereldoorlog

In 1911 werd in een aantal landen de eerste internationale vrouwendag gevierd. Door het uitbreken van de 1ste Wereldoorlog in 1914 viel de Tweede Internationale uiteen, maar de internationale vrouwenorganisatie bleef bestaan. Er vond in 1915 in Zwitserland zelfs een conferentie plaats van vrouwen uit de oorlogvoerende landen over het beëindigen van de oorlog. Ook ging de jaarlijkse vrouwendag door, die voornamelijk in het teken van de strijd voor de vrede stond. Clara Zetkin vormde in 1916 samen met Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht de revolutionaire ‘Spartakusbund’, die na de revolutie in Rusland in 1917 overging in de Duitse communistische partij. Zij bleef de leiding houden van het Internationale Vrouwensecretariaat, dat zo onderdeel werd van de in 1919 opgerichte Derde Communistische Internationale.

Een vaste datum voor Internationale Vrouwendag

In 1921 stelde het Internationale Vrouwensecretariaat voor om een vaste datum te kiezen voor de vrouwendag. De keuze viel op 8 maart omwille van  de stakingen en demonstraties van vrouwen in Sint-Petersburg die uiteindelijk zouden uitmonden  in een algemene werkstaking. Naast internationale vrouwendag werd 8 maart hierdoor ook een officiële communistische feestdag, waarop de algemene werkstaking als eerste begin van de revolutie herdacht werd. De scheuring door de Russische Revolutie van 1917 tussen communisten en socialisten had tot gevolg dat in de Verenigde Staten en in West-Europa 8 maart lange tijd voornamelijk in communistische kring werd gevierd. Na de Russische revolutie was de internationale band en in het bijzonder de band met Clara Zetkin en de sociaal-democratische vrouwen verbroken. Toch organiseerden zij van 1920 tot 1924 een – nationale – vrouwendag. Daarna werd er weer een internationale vrouwendag gevierd, omdat ook de sociaal-democraten een internationale organisatie hadden opgezet, waarbij de vrouwen aangesloten waren. In het interbellum bleven de sociaal-democratische vrouwen Internationale Vrouwendag op een wisselende datum vieren.

Internationale Vrouwendag na de 2de Wereldoorlog

Na de Tweede Wereldoorlog bleven alleen nog de communistische vrouwen op 8 maart internationale vrouwendag vieren. Het was pas dankzij de ’tweede feministische golf’ in de Verenigde Staten en West-Europa dat de traditie van de viering op 8 maart van internationale vrouwendag  weer in ere werd hersteld, dit keer verwijzend naar de staking in 1908 in New York op 8 maart.

Sinds 1975, het Internationale Jaar van de vrouw, wordt op 8 maart Internationale Vrouwendag weer wijd verspreid over de hele wereld gevierd en in 1978 werd 8 maart door de Verenigde Naties officieel erkend als Internationale Vrouwendag. In België wordt er, in tegenstelling tot de Vlaamse Vrouwendag op 11 november,  niet in een bepaalde stad gevierd. De initiatieven zijn divers en vaak provinciaal of lokaal. Op 25 november 2010 hebben de sp.a-volksvertegenwoordigers Maya Detiège en Meryame Kitir een wetsvoorstel ingediend om van 8 maart een officiële feestdag te maken.