1. Ritsen op alle lijsten

ZIJkant roept op om bij de lijstvormingen in Vlaanderen – zoals dit al in Brussel en Wallonië beslist is – het ritssysteem toe te passen voor de volledige lijst zodat er niet alleen evenveel vrouwen als mannen op de kieslijsten staan, maar ze ook gelijk verdeeld zijn over de plaatsen.

2. Quota voor de lijsttrekkers

Quota zouden niet alleen moeten gelden voor de samenstelling van de lijsten, maar ook voor de verdeling van de lijsttrekkers. Heel wat partijen schuiven nog steeds hun mannelijke stemmenkanonnen naar voren. Daardoor krijgen vrouwen geen eerlijke kans om zich te tonen aan de kiezer en een kopstuk te worden, en blijft politiek een mannenbastion. ZIJkant vindt dat elke partij ervoor moet zorgen dat minstens de helft van alle lijsttrekkers een vrouw is. Tijdens de campagne moeten de middelen gelijkwaardig ingezet worden voor de vrouwen en de mannen op de lijst.

3. Quota voor de uitvoerende mandaten

Tot slot pleit ZIJkant ook voor een eenvoudige, maar des te sterkere maatregel: na de verkiezingen moeten ook de postjes eerlijk verdeeld worden. Minstens de helft van de leden in de uitvoerende bestuursorganen moet een vrouw zijn. Gedaan dus met uitsluitend mannelijke kernkabinetten en vrouwelijke excuustruzen in regeringen en schepencolleges.

4. Aanpak grensoverschrijdend gedrag

ZIJkant pleit voor een kordate aanpak van online en offline seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zowel politieke partijen zelf, als pers en burgers hebben hier een rol te spelen.

Bewustmakingscampagnes rond (seksueel) grensoverschrijdend gedrag, het structureler verankeren van relationele en seksuele vorming op school en het integreren van omstaandertrainingen in bedrijven, hogescholen en aan universiteiten kunnen de bredere bevolking sensibiliseren rond de schadelijke effecten van seksistische en racistische uithalen.

Politieke partijen en publieke diensten die verkiezingen organiseren kunnen eveneens werk maken van de opleiding en training van hun personeel rond het herkennen van grensoverschrijdend gedrag en het aanreiken van omstaandertechnieken.

Naast het inzetten op preventie moeten zij uiteraard ook kordaat optreden wanneer er binnen hun eigen organen grensoverschrijdend gedrag plaatsvindt: (externe) vertrouwenspersonen en meldpunten moeten breed bekendgemaakt worden bij medewerkers en duidelijke richtlijnen en actieplannen garanderen een veilige werkomgeving voor politica’s, parlementairen en partijmedewerkers. Het spreekt voor zich dat een divers personeelsbestand ook bijdraagt aan een inclusieve werksfeer.

Ook de media leveren een belangrijke bijdrage aan de preventie van grensoverschrijdend gedrag. Al te vaak worden schadelijke stereotypes (al dan niet bewust) overgenomen door journalisten en commentatoren. Correcte en genderbewuste berichtgeving is belangrijk, net als de moderatie van reacties online. Ook hier is opleiding en coaching van journalisten belangrijk.

Tot slot zijn er ook juridische tools voorhanden: de genderwet en de seksismewet stellen paal en perk aan seksistische en discriminerende praktijken. Toch worden seksistische (en transfobe) haatspraak in schriftelijke vorm zo goed als nooit vervolgd, zelfs wanneer ze strafbaar is. Dit wordt beschouwd als een drukpersmisdrijf, en kan dus enkel door het Hof van Assisen beoordeeld worden, wat in de praktijk zelden gebeurt omwille van de praktische last van een assisenproces.

ZIJkant volgt daarom de aanbeveling van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen om artikel 150 van de Grondwet te wijzigen zodat drukmisdrijven ingegeven door seksisme en transfobie onder de bevoegdheid worden geplaatst van de correctionele rechtbank, zoals sinds 1999 als voor racistische schriftelijke haatspraak het geval is.

Vrouwenrechten waren nauwelijks een thema tijdens de vorige nationale en lokale verkiezingen. Op lokaal niveau kan en moet er juist een groot verschil worden gemaakt op het vlak van gendergelijkheid. Zo houden gemeenten zich bezig met het openbaar vervoer, veiligheid op straat, gelijkekansenbeleid, huisvesting, armoede… domeinen vol kansen om gendergelijkheid te bevorderen.

ZIJkant licht daarom vijf belangrijke vrouwenrechtenthema’s uit waarbij lokale politici een verschil kunnen en moeten maken.

1. Een veilige gemeente

Gemeenten moeten gendergerelateerd geweld bestrijden. Negen op de tien Belgische meisjes en vrouwen krijgt ooit te maken met seksuele intimidatie in de openbare ruimte en één op drie vrouwen was ooit slachtoffer van partnergeweld. Gemeenten kunnen inzetten op bewustzijn bij, samenwerking tussen en financiering van lokale hulpverleners en -diensten.

2. Een gendersensitieve openbare ruimte

Uit jarenlange praktijkervaring met projecten rond gender en de stad – waaronder City Confessions – weet ZIJkant dat een genderbewuste stadsplanning, met aandacht voor groen, licht, kleur, inclusieve toiletten en activiteiten voor een divers publiek, voor een toegankelijke publieke ruimte zorgt. En daar heeft iedereen baat bij. Kies dus voor een beleid dat de jouw stad of dorp inricht op maat van de mensen die er wonen. ZIJkant deed met het project Girls Make The City aanbevelingen aan stadsplanners en beleidsmakers om van de publieke ruimte een echt publieke plaats te maken.

3. Betaalbaar wonen

Alles begint met een dak boven je hoofd, maar het woonbeleid laat mensen in de kou staan. 180.000 gezinnen in Vlaanderen wachten op een sociale woning. Gemeenten moeten maatregelen nemen om de toegang tot betaalbare huisvesting te vergroten. Het kan alleenstaande vrouwen en vrouwen met kinderen broodnodige ademruimte geven. Uit ons project Sterk Vrouwenwerk, waarin we onderzochten wat er nodig is om om vrouwen in armoede aan een duurzame job te helpen, weten we hoe belangrijk dat is; werk vinden én houden lukt alleen als je ook kan rekenen op een dak boven je hoofd en toegang tot basisvoorzieningen.

4. Kwalitatieve kinderopvang

Kinderopvang is cruciaal voor gendergelijkheid. Zonder kwalitatieve, betaalbare kinderopvang groeit de (gender)ongelijkheid: door het tekort aan opvangplaatsen én aan kindbegeleiders zien meer ouders, vaak vrouwen, zich gedwongen om te stoppen met werken, of om deeltijds te werken. De nieuwe voorrangsregels maken de situatie nog nijpender: wie niet voltijds werkt – dit zijn voor de overgrote meerderheid vrouwen – valt uit de boot voor een plaatsje in de opvang. Volgens Statistiek Vlaanderen waren er in het Vlaams Gewest in 2022 gemiddeld 44 plaatsen voor 100 kinderen. Ook mag een kindbegeleider nu voor acht of negen baby’s en peuters tegelijk zorgen, het hoogste aantal in Europa.

Bovendien draait deze sector op vrouwen, die hun werk onder goede omstandigheden moeten kunnen doen. Op dit moment is dit door de hoge kindratio niet het geval. Het Vlaamse niveau bepaalt hoe kinderopvang georganiseerd wordt, maar steden kunnen hier wel een voorbeeldfunctie opnemen. Zo zet de Stad Leuven eigen middelen in om kinderopvang te organiseren en extra plaatsen te creëren. Ook nam de stad kribbes over om te voorkomen dat er plaatsen zouden verdwijnen en hebben de kinderbegeleiders in deze kribbes niet meer dan zes kinderen onder hun hoede. Ook Stad Gent wendt het stadsbudget aan om te zorgen voor extra en kwalitatieve plaatsen: ongeveer één op de vier opvangplaatsen voor baby’s en peuters in Gent wordt uitgebaat door de Stad zelf.

5. Een gemeente van gelijke kansen

Het gemeentelijke beleid staat het dichtst bij de inwoners. Daarom is het ook de ideale plaats om een gelijkekansenbeleid te voeren. Het Koninklijk Besluit dat bepaalt dat in elke overheidsdienst een gelijkekansenplan moet worden opgemaakt, dateert al van februari 1990. Dit zorgt ervoor dat er op alle beleidsdomeinen aandacht is voor gendergelijkheid en dat er gendertoetsen gedaan worden als de gemeente nieuwe plannen uittekent, bijvoorbeeld voor de publieke ruimte of het openbaar vervoer. Nog steeds voldoen niet alle gemeenten aan de wettelijke verplichtingen. Een gelijkekansenplan moet in elke gemeente realiteit worden. Een gelijkekansenambtenaar, een gelijkekansenraad en een schepen voor gelijke kansen geven dit lokale gelijkekansenbeleid vorm. Vanzelfsprekend wordt er een genderbudget voorzien voor de ontwikkeling van het gelijkekansenbeleid.

Er is natuurlijk nog meer dat gemeenten kunnen doen voor gendergelijkheid. Het verkiezingsmemorandum van ZIJkant voor de regionale verkiezingen staat vol actiepunten waar gemeenten eveneens mee aan de slag kunnen. De Vrouwenraad formuleerde aanbevelingen en tips specifiek voor gemeenten, ook hier kan je inspiratie vinden voor jouw stemkeuze.

Suffragette poster, 1909

ZIJkant bundelde haar aanbevelingen in een memorandum voor de regionale en federale verkiezingen.

Na twee decennia aan Equal Pay Day campagnes en dossiers hebben we een lange lijst aanbevelingen om nu eindelijk werk te maken van de loon- én de pensioengelijkheid in ons land. Maar ook inzake (seksueel) geweld en partnergeweld, de publieke ruimte, kinderopvang, het recht op abortus en nog zoveel meer vergaarde ZIJkant de afgelopen jaren heel wat expertise. We bundelden onze aanbevelingen in deze memoranda.

Memorandum ZIJkant_regionale verkiezingen

Memorandum ZIJkant_federale verkiezingen

Memorandum ZIJkant_lokale verkiezingen