Girls Make The City Waterschei
In de Genkse cité Waterschei huist een warme gemeenschap met een gedeeld mijnverleden. Het is er groen en rustig, en iedereen kent elkaar. Toch voelen meisjes en vrouwen zich ook hier niet altijd even vrij: verstikkende sociale controle bepaalt hun doen en laten en mannen domineren het straatbeeld.
Na een drukke grootstedelijke editie in de Marollen en een passage in het Oostendse Leopoldpark, strijkt Girls Make The City dit najaar neer in de andere kant van land. Met de terrils op de achtergrond duiken ZIJkant en Wetopia in de Genkse cité Waterschei. De wijk heeft onmiskenbaar een ziel en die strekt zich uit over meer dan de cité alleen. Onze plek is Waterschei in de volle breedte: de cité met haar tuinwijk en platanen, de levendige Stalenstraat, de Stiemerbeekvallei en Thor Park met de voormalige mijnsite, en de natuur die daar onlosmakelijk deel van uitmaakt. Samen vormen zij een wijk waar mijnverleden, migratie en gemeenschap door elkaar lopen, en waar mensen voor elkaar zorgen. ‘Ons kent ons’ is hier geen cliché maar een dagelijkse realiteit: buren die elkaar helpen, een sterke buurtwerking, en een unieke mix van culturen die al generaties lang samenleven. Waterschei is, zoals bewoners het zelf zeggen, een warm nest.
Toch spelen ook op deze plek dynamieken die de bewegingsvrijheid van meisjes en vrouwen sterk inperken. Ze worden voortdurend in het oog gehouden, nagestaard en nageroepen. De sociale controle is groot, en de groene omgeving zorgt zeker ’s avonds voor een onveiligheidsgevoel.
Girls Make The City gaat samen met vrouwen en meisjes uit Waterschei op zoek gaat naar het potentieel van al deze plekken: waar voelen zij zich vrij en welkom? Waar ontmoeten ze elkaar, waar vinden ze plezier en rust? En hoe kunnen we die plekken, van de cité tot het park, van de Stiemerbeek tot de Stalenstraat, nog sterker maken?
We vertrekken vanuit de overtuiging dat vrouwen en meisjes niet alleen gebruikers zijn van hun wijk, maar waardevolle makers ervan. Hun ervaringen en inzichten helpen ons kwaliteiten te ontdekken, kansen te zien en samen na te denken over hoe Waterschei nog mooier kan bloeien voor iedereen, en in het bijzonder voor de vrouwen en meisjes die er wonen.
De deelnemers
Girls Make The City Waterschei brengt een mix van twintig meisjes en vrouwen samen. Ze wonen in de buurt of zijn actief in de meisjeswerking. Onderneemsters uit de Stalenstraat en professionals die werken in het Thor park vervolledigen de groep. We werken samen met lokale partners SAAMO, Gigos, stad Genk T2-campus en het Thor park.
Het proces
- WORKSHOP 1: DE PLAATS BEGRIJPEN
Onze eerste workshop vindt plaats in het buurthuis midden in de tuinwijk Waterschei. Na een kennismaking trekken we door de buurt. Doorheen het proces vertelt Girls Make The city The Story of Place van Waterschei: een mozaïek van stemmen, beelden en herinneringen die de wijk in al haar rijkdom laat zien. Van haar mijnhistorie en architectuur tot haar sociale weefsel en de natuur die er thuishoort. We wandelen door de cité, langs de Stiemerbeek en doorheen Thor Park, luisteren naar bewoners jong en oud, en brengen in beeld wat deze plek zo bijzonder maakt.
Wat is er goed voor meisjes en vrouwen op deze plek en wat kan er beter? Hoe zit het met de leefbaarheid (veiligheid, uitzicht, gedrag…), levendigheid (dynamiek, energie, activiteiten, volk…) en vrijheid (gaan waar je wil)?
De centrale vraag van de dag luidt: waarom houden mensen van Waterschei?
- WORKSHOP 2: HET POTENTIEEL VAN DE PLAATS ZIEN
Elke plek kent zijn uitdagingen. Die van Waterschei gaan over gedrag van jongens en mannen, te weinig goede verlichting, het verdwijnen van het typische buurtgevoel en een soms verstikkende sociale controle. Daarnaast stikt Waterschei van het potentieel: we delen een identiteit en een thuis, de centrale ligging en het uitzicht en vooral het gemeenschapsgevoel en respect.
Hoe kunnen we aan de slag met dit potentieel? We landen op zeven ‘werven’ bestaande uit tien ideeën om verder te verkennen.
- WORKSHOP 3: ROLLEN OM HET POTENTIEEL TE ONTWIKKELEN EN AAN DE SLAG MET DE INTERVENTIES
Stad maken is teamwerk. Om duidelijk te maken dat iedereen een verantwoordelijk heeft in het publieker maken van de publieke ruimte, spelen we een rollenspel. Wie kan wat doen? We kruipen in de huid van de burgemeester, directeur van T2-campus, cultuurmaker, buurtwerker, ondernemer, mannen, vrouwen en buren.
Zeven ideeën, tien concepten
1/ Sisterhood
Sisters on the road
In Waterschei willen we meer sisterhood zien, ook in het straatbeeld. Meisjes en vrouwen moeten elkaar meer steunen en versterken, over generaties, herkomsten en achtergronden heen. Dat is hoe het in Genk hoort: een stad waar solidariteit en samenleven een praktijk zijn. Vrouwen halen elkaar niet neer, maar worden zussen. Samen maken ze ook een vuist tegen onaanvaardbaar gedrag van mannen en tegen de sociale druk die overal aanwezig is. “We zijn er en we gaan niet weg.” Met nieuwe initiatieven worden vrouwen samen zichtbaar in de publieke ruimte en eisen ze die ruimte op.
Sisterhood in bestaande organisaties
Hier gaat het om meer vrouwen door vrouwen voor vrouwen: meer verbinding en ontmoeting tussen vrouwen, over generaties heen, als aandachtspunt in bestaande organisaties en op bestaande plekken.
2/ Gedraag u campagne
Stop met staren!
We willen mannen en jongens bewust maken van hun gedrag: staren, racen, fatbikes, vrouwen lastigvallen op straat. En we willen dat bespreekbaar maken. Daarvoor voeren we samen met een aantal sterke partners die ook impact hebben op jongens een campagne.
Dit is een campagne die mannen en jongens rechtstreeks aanspreekt, met als boodschap: “Vies op zijt ge met u gedrag”. We zien veel voorbeelden van mannen en jongens die geen idee hebben wat kan en niet kan als het om staren gaat. Vaak leggen ze de oorzaak bij de meisjes, bijvoorbeeld bij hoe die zich kleden. Er is dus nog veel werk, en dat vraagt een veel diepere gesprek dan een boodschap alleen. Het zal bovendien niet aanvaard worden als wij het zeggen. Daarom werken we met influencers naar wie jongens wel luisteren. We hebben er veel gedetecteerd, in alle maten, gewichten, talen en soorten.
Een campagne samen met KRC Genk
Hier stellen we de vraag wat KRC kan doen om meer meisjes en vrouwen aan het voetballen te krijgen. Het gaat om meer meisjes- en vrouwenvoetbal in de wijken, en om KRC Genk Ladies erbij te betrekken, het Vrouwencafé zou een keer per maand kunnen doorgaan bij KRC Genk.
3/ Wij wandelen Waterschei: Sisters on the Road app
Wij willen kunnen wandelen en bewegen en ons veilig voelen op elk moment van de dag. Vandaag is dat helemaal geen realiteit. Het Thor Park heeft veel donkere en verlaten stukken. In de Stalenstraat passeer je na 18 u niet meer als vrouw alleen en te voet, want het is er heel ongemakkelijk doorheen te wandelen, langs bepaalde winkels of langs de parking aan Erman. Ook op de vele pleintjes en in de steegjes van de wijk voelen vrouwen zich vaak onveilig en ingesloten. Toch willen we in vrijheid naar buiten kunnen. Een applicatie helpt ons daarbij met informatie en met connectie tussen vrouwen.
De app is een manusje-van-alles voor vrouwen in de publieke ruimte.
Informatie en veiligheid
De app bevat een gedragscode: wat zijn de regels van de wijk? Ze toont ook waar de safe spaces zijn, bijvoorbeeld aan het onthaal van het Thor Park. Je weet er wie er werkt, je kent de gezichten van de mensen daar, en je ziet waar en wanneer de security aanwezig is. Naast informatie geeft de app een fluitgeluid als alarmsignaal.
Connectie tussen vrouwen
Je leert er andere vrouwen mee kennen en kunt met elkaar chatten. Samen spreek je af om bijvoorbeeld te gaan wandelen, en je kunt afspreken wie wanneer wat doet. Er is ook een stappenteller en de groene route. De app integreert bovendien een buddysysteem.
Laagdrempelig
De app moet zo laagdrempelig mogelijk zijn: weinig gegevens nodig, weinig administratie.
Schaal
We starten met Waterschei als grote test. Het heeft uiteraard het potentieel om verder uit te breiden.
4/ Melden is meten
Wij willen kunnen wandelen en bewegen en ons veilig voelen op elk moment van de dag. Vandaag is dat helemaal geen realiteit. Er gebeuren veel lastige dingen waarmee je als vrouw niet naar de politie gaat: vervelend aanstaren, aangesproken worden, asociaal gedrag tegenover je op straat. Dat gevoel van onveiligheid komt nergens terug in data. Daarom willen we dit allemaal noteren en melden. We willen mensen niet bang maken, maar wel tonen wat meisjes en vrouwen meermaals per dag meemaken. Door het meetbaar te maken, krijgt het ook meer aandacht. Via documenteren willen we ook beleid veranderen, naar het voorbeeld van de Frida-app in Turijn. Het zijn geen klachten, maar een hefboom om geïnformeerd allianties op te zetten met mannen en met beleid.
5/ Licht in het duister
Sensorlicht-pilot in het Thor Park en in de wijk
Wij willen ons na valavond kunnen verplaatsen en ons veilig voelen, door altijd op voldoende verlichting te kunnen rekenen. Tegelijk zijn we ons bewust van de kosten en de milieulast ervan. Daarom willen we de kennis van het Thor Park inzetten om samen iets te ontwikkelen. Bovendien start er een lichtfestival, en in dat kader kan er aandacht komen voor de vraag van vrouwen.
De vaststelling is duidelijk: vrouwen die op het Thor Park werken, spreken na valavond altijd af om samen naar hun wagen op de parking te gaan. De strook Onderwijslaan / André Dumontlaan, tussen de Stalenstraat en voorbij Casino Modern, voelt te donker en is akelig als het donker is.
We stellen een proefopstelling op met bewegingssensoren of ‘vraag-licht’: licht dat feller wordt als iemand nadert of een knop indrukt. Dat komt op een donker tracé dat vrouwen vaak nemen. Zo zorgen we voor licht wanneer het nodig is, zonder dat het de hele nacht aan hoeft te blijven, wat de kosten en de milieulast beperkt.
Licht op maat
Dit is een participatief lichtplan met de vrouwen als co-ontwerpers. In plaats van enkel techniek brengen de vrouwen zelf in kaart waar ze zich onveilig voelen, zoals schaduwplekken en blinde hoeken. Samen met T2 en lichtingenieurs ontwerpen ze een interventie. Dit sluit aan bij de applicatie Sisters on the road. Het resultaat kan input zijn voor het officiële lichtfestival.
6/ Aankloppen als levend erfgoed: Çatkapı
Wij willen bij elkaar binnenvallen en het buurtgevoel aanscherpen, zodat we meer voor elkaar zorgen. Zo gaan we terug naar alles waarvoor Waterschei gevierd wordt: buurtgevoel en çatkapı. Dat immateriële erfgoed willen we opnieuw echt installeren, en het kan starten bij deze groep vrouwen. Turks. Çatkapı wordt voor ons çat koffie.
We zetten in op drie pijlers. Ten eerste maken we bordjes met de boodschap “ik doe mee, je bent welkom voor een kop koffie”, die je voor het raam zet. Ten tweede organiseren we een open deur dag: een vast moment in de week met een beurtrol, zodat we met elkaar op bezoek kunnen gaan. Ten derde willen we per wijkdeel ook meer ontmoeting organiseren, waarbij we samen eten en drinken en gebruikmaken van de straatfeestsubsidies.
7/ Vrouwen veilig op straat: integraal beleid
Wij willen een integrale aanpak voor de veiligheid en de vrijheid van vrouwen op straat. Alle uitdagingen voor vrouwen op straat, en de aanpak ervan, vormen samen een puzzel. Elk stukje telt en alle stukjes zijn met elkaar verbonden.
De puzzelstukken:
Veiligheid: het onveiligheidsgevoel van vrouwen en het gedrag van jongens en mannen, en handhaving.
Infrastructuur: licht, hoeken en kleur.
Gelijke kansen en samenleven: sociaal buurtgevoel, sociale controle, sisterhood en cultuurprojecten.
Het beleid moet compleet zijn om voor echte verandering te zorgen. Daarom vullen we de vier puzzelstukken aan met bewustmaking op scholen, stadsbrede acties en ondersteunend beleid.
To be continued…
