Vlaming beschouwt seksueel grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van mannen als minder ernstig
Die promotie heb je vast te danken aan je strakke hemdje! Als je een man bent, is de kans veel minder groot dat deze ‘grap’ van de collega’s als ongepast wordt beschouwd. Dat blijkt uit een onderzoek dat Ipsos[1] uitvoerde in opdracht van ZIJkant. Op 19 november, internationale mannendag, belicht de vrouwenbeweging het taboe rond grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van mannen. Wat blijkt: identieke situaties worden als minder ernstig beschouwd als het slachtoffer een man is.
Eén op de twee mannen maakt seksueel grensoverschrijdend gedrag mee.[2] Dat is heel wat minder dan vrouwen (acht op de tien), maar nog steeds een erg hoog cijfer. Toch vertelt amper de helft van deze mannelijke slachtoffers het aan iemand, zoekt slechts 5% hulp en stapt 2% naar de politie. Uit onderzoek van ZIJkant blijkt dat mannen liever zwijgen over onaangename ervaringen, niet in het minst omdat ze bang zijn voor de reacties van de omgeving.
Om het taboe rond mannelijk slachtofferschap in kaart te brengen legde onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van ZIJkant drie cases over seksueel grensoverschrijdend gedrag voor aan 800 Vlamingen tussen 18 en 65 jaar. De respondenten moesten aangeven of ze het gedrag in deze cases gepast vonden of niet. Elke case kwam twee keer voor in de vragenlijst, waarbij de context identiek bleef maar het slachtoffer van geslacht wisselde.
Mannen worden minder snel als slachtoffer gezien, vooral door mannen
Wat blijkt? Ook al maken de vrouwen en mannen in de cases identieke situaties mee, wordt de situatie steevast als minder ongepast gezien bij de tweede groep. Die blinde vlek voor mannelijke slachtoffers is vooral een mannenprobleem: vrouwen herkennen gedrag makkelijker als grensoverschrijdend, ook als het mannen overkomt.
Het verschil in beoordeling is het grootst als het gaat over alledaags seksisme. Meer dan de helft van de respondenten oordeelt dat een grap over een promotie die bekomen is dankzij een strak bloesje ongepast is (54%). Diezelfde situatie doet echter minder stof opwaaien als het gaat over het strakke hemdje van een mannelijke collega. Minder dan de helft (41%) vindt dit niet oké, onder wie hoofdzakelijk vrouwen. Vooral oudere mannen tillen minder zwaar aan deze grap: slechts een kwart van de mannelijke 55-plussers beoordeelt deze opmerking over een mannelijke collega als ongepast.
Toch daalt ook het aantal vrouwen dat deze opmerking als ongepast ervaart met de leeftijd, zowel voor het strakke bloesje als het hemdje. Zo vindt slechts 37% van de 55-plussers het ongepast bij een mannelijke collega en 44% bij een vrouwelijke collega. Leeftijd heeft dus een duidelijke invloed op de beoordeling van deze situatie.
Bij ongewenste fysieke handelingen tussen vreemden, zoals een hand die herhaaldelijk op iemands billen wordt gelegd tijdens een druk optreden, is de beoordelingskloof veel kleiner (85% van de respondenten vindt dit ongepast bij een vrouwelijk slachtoffer versus 82% bij een mannelijk slachtoffer). Opvallend is wel dat jonge vrouwen hier het strengste oordelen: 93% vindt dit ongepast bij vrouwen en 89% bij mannen.
“Campagnes rond seksueel grensoverschrijdend gedrag beginnen hun vruchten af te werpen: mensen zijn zich meer en meer bewust van het feit dat bepaalde gedragingen niet oké zijn, bij niemand. Bij alledaags seksisme is dat al moeilijker. Het is zeker in die ‘subtielere’ gevallen dat ongepast gedrag ten aanzien van mannen wordt weggelachen.” – Julie Van Garsse, directeur ZIJkant
Alcohol zorgt voor een vertroebelde beoordeling
Dubbele standaarden zijn ook te vinden in een case waarbij iemand met een date naar huis gaat. De situatie is aanvankelijk gezellig: er wordt gekust. Maar dan valt de betrokken persoon in een dronkenmansslaap, wat de date ziet als een uitnodiging om de slaper aan te raken en uit te kleden. Slechts 60% van de respondenten vindt deze situatie ongepast bij een mannelijk slachtoffer, tegenover 68% bij een vrouwelijk slachtoffer. Ook hier reageren vooral vrouwen gealarmeerd, zowel bij het vrouwelijk als bij het mannelijk slachtoffer. Minder dan de helft van de 35- tot 44-jarige mannen (46%) en van de mannelijke 55-plussers (45%) vindt het ongepast als het slachtoffer mannelijk is.Ook slechts de helft van de oudere Gen z-mannen (25-34 jaar) is die mening toegedaan. De jongste mannen (18-24) oordelen met 62% het stelligst ja, al twijfelt hier ook bijna 1 op 3 (29%).
Opvallend is dat deze situatie niet alleen als minder ernstig wordt gezien bij mannen, maar als minder ernstig tout court. Bijna de helft van de respondenten (40%) vindt niet dat deze situatie ongepast is, of twijfelt. Dat cijfer ligt iets lager bij een vrouwelijk slachtoffer (32%). Vooral 25-tot 34-jarige mannen zien het probleem niet, een schril contrast met hun vrouwelijke leeftijdsgenoten. Voor veel mensen lijkt de combinatie van alcohol en eerder gegeven toestemming een grijze zone te creëren. Nochtans leerde de ophefmakende zaak van de gynaecologiestudent de bevolking dat toestemming geven onmogelijk is in dronken of bewusteloze toestand.
Waarom zwijgen mannen?
Voorafgaand aan de kwantitatieve bevraging van Ipsos, stelde ZIJkant zich de vraag waarom er zo weinig gesproken wordt over mannelijke slachtoffers. Nieuw eigen kwalitatief onderzoek toont waarom mannen zwijgen en wat hen kan helpen.
ZIJkant nam negen diepte-interviews af bij professionals die met mannelijke slachtoffers werken en met ervaringsdeskundigen. De vaststellingen:
Eerst herkennen, dan benoemen
Veel mannen beseffen niet dat hun grenzen overschreden werden. Jongens leren vooral de grenzen van anderen te respecteren, veel minder dat ze zelf ook grenzen hebben. Het kwantitatief onderzoek toont ook aan dat mannen bepaald gedrag minder snel benoemen.
“De eerste stap is al om überhaupt te kunnen erkennen dat je eigenlijk grenzen hebt.” – professional
Soms dringt het pas tijdens een gesprek door.
“Aah, zo heb ik er eigenlijk nog niet over nagedacht.” – professional
Weglachen en minimaliseren
Slachtoffers hebben de neiging om ervaringen zelf weg te lachen of weg te wuiven, en plakken hier ook geen label op. Mannen gebruiken zelden woorden als ‘slachtoffer’ of ‘grensoverschrijdend’.
“Wat is heel vaak hoor terugkomen, is ‘vies’. Dat je echt met een vies gevoel achterblijft.” – man met eigen ervaring
“Dat is allemaal niet nodig. Dat is gepasseerd. Ik heb er geen last van.” – man met eigen ervaring over wat hij als tiener zei, terwijl hij eigenlijk wel voelde dat het niet klopte.
Het is niet altijd een woordenprobleem, maar een vertelprobleem
Sommige mannen kunnen perfect uitleggen wat er gebeurde, maar kiezen om te zwijgen. Ze zijn erg bang om uitgelachen of niet geloofd te worden. Wie de eerste keer een slechte reactie krijgt, vertelt zijn verhaal zelden een tweede keer.
“Vaak vrezen mannen dat zaken omgedraaid worden, zodat ze eigenlijk de pleger zijn.” – professional
“Want de keren dat ik het wel verteld heb, 25 jaar geleden, heb ik er heel veel verkeerde reacties op gekregen. En dan leer je wel om te zwijgen.” – man met eigen ervaring
Mythes en mannelijkheidsnormen houden het taboe in stand
Bijna alles geïnterviewden wijzen naar dezelfde oorzaak: jongens leren al vroeg dat ze sterk moeten zijn. Slachtofferschap past niet in dat plaatje. Ook over emoties leren ze minder praten.
“Als man krijg je aangeleerd dat je in controle moet zijn.” – professional
Daarbovenop komen diepgewortelde mythes, zoals de overtuiging dat mannen altijd zin hebben in seks of dat een vrouw geen man kan verkrachten. Veel mannen geloven die mythes zelf, waardoor het nog moeilijker wordt om te erkennen wat hen overkwam.
Het zijn ook die mythes die ertoe bijdragen dat de maatschappij blind blijft voor vrouwelijke plegers, aldus de geïnterviewden. Internationaal onderzoek[3] bevestigt deze blinde vlek: slechts 5% van de mannen met een vrouwelijke pleger benoemt de ervaring als verkrachting, tegenover 56% wanneer de pleger een man is. Vooral situaties waarin een oudere vrouw over de grens gaat bij een jongen of jonge man worden genormaliseerd, terwijl de omgekeerde situatie meteen als problematisch wordt gezien.
Maak mannen zichtbaar
Naar aanleiding van internationale mannendag pleit ZIJkant voor het doorbreken van deze mythes en voor een inclusieve kijk op seksuele grenzen en grensoverschrijdend gedrag, zowel bij vorming en preventie als bij hulpverlening.
Wat helpt?
Zwijgen betekent niet dat er niets aan de hand is. Bij mannen komen de gevolgen vaak anders naar buiten. Ze uiten het als woede of frustratie, eerder dan als verdriet. Daardoor legt de omgeving zelden de link met wat er gebeurd is. Professionals zien ook depressieve klachten, verslaving en gedachten aan zelfdoding.
“Woede, frustratie, irritatie, veel meer dan verdriet” – professional
Een steunende omgeving. Mensen bij wie je terechtkan en die luisteren zonder te lachen of te oordelen. Eén goede reactie kan veel betekenen. Een man met eigen ervaring herinnert zich hoe een vriendin hem als tiener zei: “Je moet er iets mee doen.”
Lotgenoten. Mannen die zelf iets meemaakten, reageren vaker steunend. Een man die zich aansloot bij een lotgenotengroep, voelde zich daar “onmiddellijk heel vertrouwd”.
Duidelijke hulp. Mannen weten vaak niet waar ze terechtkunnen en vrezen niet serieus genomen te worden. Het helpt als duidelijk is welke hulp er bestaat en wat er gebeurt als je contact opneemt.
Geen druk om te praten. Zwijgen is niet altijd een drempel, het kan ook een bewuste keuze zijn. Mannen moeten weten wat mogelijk is, zonder dat ze zich verplicht voelen hun verhaal te doen.
Onze aanbevelingen
Op basis van het onderzoek formuleert ZIJkant acht aanbevelingen, voor de eigen werking en voor iedereen die mannen beter wil bereiken.
- Spreek mannen aan als mogelijk slachtoffer. Zeg expliciet dat seksueel grensoverschrijdend gedrag iedereen kan overkomen, ongeacht leeftijd of geaardheid.
- Beschrijf gedrag in plaats van zware labels te gebruiken. Vertrek vanuit herkenbare situaties en gevoelens, zoals ‘iemand bleef me aanraken terwijl ik dat niet wilde’ of ‘een vies gevoel achteraf’. Laat mannen zelf kiezen hoe ze hun ervaring benoemen.
- Werk met herkenbare verhalen. Toon mannen van verschillende leeftijden en uit verschillende contexten: de sportclub, de horeca, het uitgaansleven, de familie. Toon ook situaties met een vrouwelijke pleger. Stel mannen niet voor als zwak of gebroken, maar als iemand die zijn verhaal deelt en sterk in zijn schoenen staat.
- Doorbreek de mythes. ‘Mannen willen altijd seks’, ‘een echte man kan zich verdedigen’, ‘met een oudere vrouw is een prestatie’, ‘een vrouw kan geen pleger zijn’, het klopt allemaal niet. Let ook uit dat verstijven of in shock gaan normale reacties zijn.
- Maak het hulpaanbod concreet en zichtbaar. Verwijs naar lotgenotengroepen, de Zorgcentra na Seksueel Geweld en hulplijn 1712, en leg uit wat er gebeurt als je contact opneemt.
- Richt je ook op de omgeving. Vrienden, familie, collega’s en omstaanders bepalen mee of een man durft te praten. De cijfers van Ipsos tonen dat net daar nog veel twijfel bestaat.
- Richt je op de onlinewereld. Een korte online boodschap kan een eerste aanzet zijn, waarna mannen zelf en anoniem verder kunnen zoeken. Platformen als Reddit, YouTube en gamingkanalen bereiken veel mannen.
- Investeer op lange termijn in preventie. Eén campagne doet een taboe niet verdwijnen. Jongens moeten leren dat ze grenzen hebben, hoe ze die aangeven en hoe ze over emoties praten, bijvoorbeeld via scholen, sportclubs en jeugdbewegingen. Ook de hulpverlening moet beter voorbereid zijn op mannelijke slachtoffers.
[1] Onderzoek uitgevoerd door Ipsos via het Ipsos iSay Panel in opdracht van ZIJkant bij een representatieve steekproef van 800 Vlamingen (18-65 jaar), afgenomen tussen 13 en 17 november 2026. Maximale foutenmarge: ±3,5 procentpunt (95% betrouwbaarheidsniveau).
[3] Artime, T. M., McCallum, E. B., & Peterson, Z. D. (2014). Men’s acknowledgment of their sexual victimization experiences. Psychology of Men & Masculinity, 15(3), 313-323. https://doi.org/10.1037/a0033376

