In de warme nazomer van 2022 verenigden ZIJkant en Wetopia 25 jongeren met heel verschillende interesses en achtergronden rond een stukje Brussel dat ze delen: het skatepark aan de Kapellekerk en de directe omgeving, in de Marollen. Het is een plaats en een buurt waar geen van hen zich echt vrij of veilig voelt. Samen bedachten ze hoe hun stad een meer inclusieve plek kon worden, voor henzelf, maar ook voor hun ouders, vrienden en buren. Hun voorstellen werden vertaald naar aanbevelingen voor stadsplanners. Met enkele concepten ging een team van architecten verder aan de slag.
Het project in een notendop
In 2022 lanceerde de Stad Brussel een projectoproep rond gender en stedenbouw. ZIJkant diende samen met Wetopia het project Girls Make The City in, dat samen met zes andere projecten werd weerhouden. Ook equal.brussels, de dienst voor gelijke kansen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, steunde het initiatief.
Regenerative design
ZIJkant ging voor dit project in zee met regenerative development practitioner Joke Quintens die met Wetopia werkt rond samen stad maken, in nieuwe allianties en vanuit het potentieel van een plaats. Eerdere Wetopia-projecten met jongeren vonden reeds plaats in Kaapstad en Marseille. Joke Quintens ontwierp de methodologie van Girls Make The City en nam de inhoudelijke begeleiding van het co-creatieproces op zich.
De deelnemers
Aan het proces nemen 25 meisjes en jonge vrouwen deel. Ze wonen in de Marollen, gaan er naar school of gebruiken het skatepark. Ondanks hun gedeelde plaats zouden velen elkaar nooit ontmoeten, aangezien de kaarten van hun levens heel anders zijn geschud.
Ze komen uit zes organisaties/collectieven:
- Le Foyer des Jeunes des Marolles is een jeugdcentrum in hartje Marollen, waar jongeren terechtkunnen voor hulp bij schoolwerk, naschoolse activiteiten en uitwisseling. Animatrice Rachida El Baghdadi ondersteunt de workshops van Joke Quintens (Wetopia).
- De bewoners van de dichtbevolkte sociale woonblokken kunnen terecht in de antennes van Habitat & Rénovation voor koffie, raad en bijstand, maar ook om deel te nemen aan gemeenschapsprojecten om hun buurt te verbeteren. Buurtwerker Francesca Gualino zet mee haar schouders onder het project.
- Les Mèrolutionnaires zijn zoals hun logo met opgeheven vuist: strijdvaardig. Dit collectief van moeders en buurtbewoonsters ijvert onder leiding van Ikram Moudden Ridai voor een veilige en warme buurt. Hun feesten zijn bekend tot ver buiten de Marollen.
- Het Sint-Jan Berchmanscollege kijkt uit over het skatepark van de Ursulinen, naast de Kapellekerk.
- Op dit skatepark oefenen steeds meer skatemeisjes hun tricks, gesterkt door de feministische slogans die het grauwe beton kleuren.
- Ook de rollergirls claimen de stad op wielen. Sommigen verenigen zich in de vzw La Patinerie, die elke woensdag meet ups organiseert voor meisjes, vrouwen en personen die niet beantwoorden aan de klassieke cisgendernormen.
De ondersteuners
De meisjes maken de stad, maar ze doen dat met de hulp van deze ondersteuners en inspiratoren.
- Het architectuurcollectief, bestaande uit studenten Thijs Vleeschouwer en Rebecca van Daalen, architect/artivist Laura Nsengiyumva en community architect Kevin Kimwelle, bouwen samen met de deelnemers de ideeën verder uit. Socioloog Fien Van Rosendaal sluit hierbij aan.
- De analytische inzichten van het feministische platform L’architecture qui dégenre voeden het project.
- Artiesten Nora Juncker en Manon Brûlé, de makers van de empowerende fresco’s op het skatepark, ontwerpen de illustratie en de visuals van Girls Make The City.
- Cultureel centrum Les Brigittines verwelkomt ons als het buiten te hard waait.
- Podcastmaker Elena Dikomitis capteert de dromen van de meisjes.
- Fotograaf Lynn Delbeecke legt alles vast op beeld.
- equal.brussels en de Stad Brussel steunen het project
Het proces
WORKSHOP 1: DE PLAATS BEGRIJPEN
Tijdens de eerste ontmoeting trekken we door de Marollen, langs alle deelnemende organisaties. De meisjes vertellen waarom ze meedoen met dit project. Vervolgens scannen we elke plek aan de hand van drie vragen. Wat creëert er 1) energie, 2) een aangenaam gevoel, 3) vrijheid (en wat niet)?
Achteraf krijgen de meisjes een ansichtkaart mee met dezelfde vragen, die ze kunnen stellen aan hun familie, vrienden, buren…
WORKSHOP 2: HET POTENTIEEL VAN DE PLAATS ZIEN
Tijdens een tweede ontmoeting vatten we post onder de bomen aan Les Brigittines. We brengen alle bevindingen samen van de verkennende wandeling en de bijdragen van de postkaarten, en denken na waarom mensen van deze buurt houden. Wat is er goed voor meisjes en wat kan er beter, zowel rond het skatepark als breder, in de Marollen?
We komen tot zeven sterktes. Dit is het potentieel van de plek.
Hoe kunnen deze sterktes waarde geven aan concrete interventies? Het wordt al snel duidelijk dat er niet per se gebouwd moet worden om de publieke ruimte inclusiever te maken. Sociale interventies, gedragen door de meisjes zelf, zijn des te belangrijk.
- Interventies in de publieke ruimte: zitplaatsen, verlichting, sociale interactie, zichtbaarheid, open ruimtes zonder hekken, sportactiviteiten voor meisjes (gevechtssport, yoga…), vrouwentoiletten, groen, kleur.
- Bezetten van de publieke ruimte: organiseren van evenementen of sportactiviteiten voor meisjes, skate- en rollerskatelessen op het skatepark.
- Samenwerken in de publieke ruimte: sensibilisering bij mannen, jongens en de bredere omgeving: berichten en slogans, bondgenootschappen smeden, debat en uitwisseling
De resultaten van deze workshop lees je in deze drietalige brochure.
WORKSHOP 3: ROLLEN OM HET POTENTIEEL TE ONTWIKKELEN
Stad maken is teamwerk. Om duidelijk te maken dat iedereen een verantwoordelijk heeft in het publieker maken van de publieke ruimte, spelen we een rollenspel. Wie kan wat doen?
WORKSHOP 4: CONCEPTEN VOOR INTERVENTIE, BEZETTING EN SAMENWERKING
Op de laatste workshop ontmoeten de meisjes de architecten. We verdelen hen in groepen volgens de drie pistes: 1) fysieke interventies, 2) claimen van de ruimte via programmatie en activiteiten en 3) sensibilisering en samenwerking. Inspirerende voorbeelden uit andere landen helpen hen op weg. Samen komen ze tot negen voorstellen om de publieke ruimte inclusiever te maken.
Al de ideeën en concepten van de meisjes worden gebundeld in deze drietalige brochure.
CO-DESIGNING WORKSHOPS
De architecten werken samen met enkele deelnemers in twee extra workshops verder aan deze negen voorstellen. Ze destilleren concepten uit elk van de drie pistes (fysieke interventies/bezetten van de ruimte/samenwerking met jongens en mannen), die worden gevalideerd door de volledige groep.
De realisatie van deze drie (sociale) ontwerpen wordt bij het drukken van deze publicatie (december 2022) in gang gezet, en zal worden voortgezet in 2023.
- Een opblaasbare bubbel/uitklapbare kiosk die eender waar neergezet kan worden, en snel opgebouwd en afgebroken wordt. Hier kunnen de meisjes muziek maken, films projecteren, of gewoon gezellig samenzijn.
- Programmatie van de bezetting van de ruimte met en door meisjes: ateliers zeefdrukken, bouwen van skatemodules voor beginners, (roller)skatelessen, initiatie gevechtssport…
- Een ‘wall of truth’: inname van een muur met feministische quotes, boodschappen, foto’s… om te sensibiliseren en gelinkt aan activiteiten bv workshops micro-agressie.
Inhuldigingsfeest en vervolg van Girls Make The City
Tijdens een buurtfeest op het Kapelleplein, georganiseerd door Les Mèrolutionnaires, worden de nieuwe installaties ingehuldigd. Meisjes met heel verschillende achtergronden hebben de handen in elkaar geslagen. Dit is ook hun buurt. Dankzij het co-creatieproces dat ze samen vormgaven en de samenwerkingen die ze beklonken, hebben deze stedelingen hun plaats geclaimd, in woord en daad.
Maar het verhaal stopt hier niet: ZIJkant en Wetopia blijven ijveren bij de stad om structureel werk te maken van de kant-en-klare voorstellen van de deelnemers van Girls Make The City, en de publieke ruimte écht publiek te maken.
Brochure met aanbevelingen voor stadsmakers
Hoe kunnen we van de publieke ruimte een echt publieke plaats maken? Met die vraag startte Girls Make The City. In deze brochure lees je meer over het project, en ontdek je onze aanbevelingen voor stadsplanners en beleidsmakers.
Podcastreeks Girls Make The City
Luister naar de meisjes, hun beleving van de stad, en hun dromen voor een meer genderinclusieve openbare ruimte in deze podcast-reeks, gemaakt door Elena Dikomitis. De podcasts vind je ook terug op podcastplatforms als Apple Podcasts en Spotify.
English:
Wall of Truth: één van de realisaties
Winnaar Matexi Awards
Ons project won de prijs voor meest verbindende buurtinitiatief in de categorie ‘particulieren’ op de zevende editie van de Matexi Awards. Zowel lokale overheden als particulieren konden een project indienen dat de verbondenheid tussen buren versterkt én de leefbaarheid van buurten vergroot. Naast de prijs voor het meest verbindende initiatief is er ook de prijs voor het groenste initiatief. Bij beide worden een juryprijs en een publieksprijs uitgereikt. Dit jaar waren er 140 inzendingen.
Tijdens een feestelijke awardshow op donderdagavond 24 november werden de 20 laureaten in de bloemetjes gezet. Minister van Financiën Vincent Van Peteghem en voorzitter van het Investeringscomité Gaëtan Hannecart reikten samen de prijzen uit.
Foto’s: Lynn Delbeecke


