Op 25 november wordt wereldwijd stilgestaan bij geweld op vrouwen, een probleem dat helaas nog altijd alomtegenwoordig is. Deze dag herinnert ons eraan dat geweld op vrouwen een structureel maatschappelijk issue is. Ook in 2024 ziet ZIJkant hoe belangrijk het blijft om geweld op vrouwen aan te pakken.
Geweld tegen vrouwen manifesteert zich op uiteenlopende manieren: fysiek, seksueel, emotioneel en economisch. Het gebeurt thuis, in de publieke ruimte en op het werk. In 2024 waren er heel wat zaken in het nieuws die de omvang en complexiteit van dit probleem laten zien.
In de persoonlijke sfeer
De laatste weken kwamen de moord op Marijke M. uit Zwijndrecht en de moord op een vrouw van veertig jaar en haar twee kinderen in Elsene in het nieuws. Gaat het om geweld binnen de persoonlijke sfeer, dan is 2024 helaas op weg naar evenveel femicides als 2023: in 2023 werden er 26 vrouwen gedood door een (ex)partner, in november 2024 gaat het om 21 vrouwen. Dat meldt de website Stop Feminicide, die op basis van krantenartikels een stand van zaken bijhoudt. Officiële statistieken over dodelijk partnergeweld zijn er nog niet voor ons land. Volgens De Standaard is het wel zeker dat het openbaar ministerie jaarlijks 50.000 processen-verbaal over intrafamiliaal geweld ontvangt.
In Belgische media is er dit jaar veel aandacht voor geweld op vrouwen in de persoonlijke sfeer, in het bijzonder door de berichtgeving rond de Franse Gisèle Pelicot, die tien jaar lang gedrogeerd en misbruikt werd door haar echtgenoot Dominique Pelicot. Terwijl zij buiten bewustzijn was, liet hij haar door meer dan 80 mannen die hij online leerde kennen verkrachten. Gisèle Pelicot koos ervoor om het proces tegen de 51 mannen die terechtstaan niet achter gesloten deuren te laten plaatsvinden, zodat “de schaamte van kant zou veranderen” – een uitspraak die op het internet en de straten weerklank vindt.
In de publieke ruimte
Grensoverschrijdend gedrag en geweld in de publieke sfeer blijft een wijdverbreid probleem. Dat werd dit jaar onder meer pijnlijk duidelijk in Kortrijk, waar minstens zestien jonge vrouwen zich bij het parket kenbaar hebben gemaakt als slachtoffer van ‘spiking’. Er werden tijdens het uitgaan drugs in hun drankje gedaan, waarna ze werden verdoofd en vervolgens verkracht. Ook in Brussel, waar er de laatste jaren veel aandacht was voor veilig uitgaan onder de noemer ‘Balance ton bar’ – werden opnieuw vrouwen verkracht na een avond uit.
Veel incidenten van grensoverschrijdend gedrag en geweld op straat halen nooit de media. Voor ZIJkant is veiligheid in de publieke ruimte dan ook een belangrijk thema. Uit jarenlange praktijkervaring met projecten rond gender en de stad – waaronder Girls Make The City – weet ZIJkant dat een genderbewuste stadsplanning, met aandacht voor groen, licht, kleur, inclusieve toiletten en activiteiten voor een divers publiek, voor een toegankelijke en veiligere publieke ruimte zorgt.
Op de werkvloer
Ook op de werkvloer is geweld tegen vrouwen in 2024 onverminderd actueel. Een op de drie vrouwen is minstens één keer in haar leven het slachtoffer van seksuele intimidatie op het werk, meldt vakbond ABVV, die dit jaar met “Hier ligt de grens!” oproept tot een nultolerantiebeleid voor geweld en intimidatie op de werkvloer.
Andere cijfers komen van het Vlaams meldpunt voor grensoverschrijdend gedrag, dat voor het eerst bekend maakte hoeveel meldingen het ontvangt: het registreerde in zijn eerste jaar bijna 650 meldingen, waarvan 60% door vrouwen werd gedaan. Eén op de vijf meldingen (135) komt uit het onderwijs en zo’n 40% van de meldingen heeft betrekking op de privésector.
Dat vrouwen in de politiek bijzonder vaak te maken krijgen met onveilige werksituaties, werd in 2024 ook opnieuw duidelijk. De Morgen beschrijft hoe vrouwelijke politici regelmatig te maken krijgen met beledigingen en bedreigingen. Dit heeft niet alleen impact op hun persoonlijke welzijn, maar ook op de democratie.
Onderbelichte vormen van geweld
In 2024 was er tot slot best wat aandacht voor vormen van geweld die weinig besproken worden. Zo schreef Sociaal.net dat langdurig partnergeweld bij zestigplussers veel vaker voorkomt dan we denken. Dit blijft nog vaak verborgen door taboes en de afhankelijkheid van zorg binnen partnerrelaties, maar met de vergrijzing van de bevolking is het extra belangrijk om dit probleem bekend en bespreekbaar te maken.
ZIJkant voert zelf dit jaar campagne rond zo’n onderbelicht thema: seks met toestemming, maar zonder zin in langdurige relaties. Dat iemand instemt om seks zonder zin te hebben, betekent niet automatisch dat er sprake is van geweld. Zin kan, zeker in lange relaties waarbij niet alles meer nieuw en spannend is, immers ook al doende ontstaan. Het wordt problematisch als degene die toestemming geeft zonder zin, daar een slecht gevoel bij heeft en/of als er sprake is van dwang of scheve machtsverhoudingen. Met onze campagne Vanavond niet, schat, willen we het gesprek openen over hoe je grenzen en wensen communiceert binnen partnerrelaties.
ZIJkant roept op tot actie, elke dag
Geweld tegen vrouwen is geen probleem van vrouwen alleen; het is een maatschappelijk probleem dat iedereen aangaat. Of het nu om grensoverschrijdend gedrag, huiselijk geweld of online-intimidatie gaat, verandering begint bij ons allemaal. We kunnen bijdragen door signalen te herkennen, slachtoffers te steunen en actief te werken aan een cultuur van respect en gelijkheid. ZIJkant ziet 25 november dan ook als een oproep tot blijvende actie.
